- Tuy nhiên, nếu thao tác không đúng, phòng thí nghiệm có thể gặp nhiều vấn đề như tắc cột, hiệu suất thu hồi thấp, kết quả không ổn định hoặc sai số phân tích mycotoxin cao.

- Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện những lỗi khi dùng cột IAC thường gặp và cách khắc phục hiệu quả trong quá trình kiểm nghiệm mycotoxin.

1. Tắc cột IAC do mẫu bẩn hoặc xử lý mẫu chưa tốt

- Đây là một trong những lỗi phổ biến nhất khi sử dụng cột ái lực miễn dịch. Mẫu thực phẩm, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, ngũ cốc, gia vị, cà phê, sữa hoặc các nền mẫu phức tạp thường chứa nhiều chất béo, protein, tinh bột, sắc tố và cặn không tan.

- Nếu mẫu không được ly tâm, lọc hoặc làm sạch sơ bộ đúng cách, các tạp chất này có thể đi vào cột và gây tắc nghẽn.

1.1. Dấu hiệu nhận biết

Mẫu chảy qua cột rất chậm hoặc không chảy. Áp lực tăng bất thường khi sử dụng manifold hoặc bơm chân không. Thời gian xử lý mẫu kéo dài hơn bình thường. Kết quả phân tích có độ lặp lại kém.

1.2. Nguyên nhân thường gặp

Mẫu chiết chưa được lọc kỹ. Dịch chiết còn nhiều cặn lơ lửng. Sử dụng giấy lọc hoặc màng lọc không phù hợp. Mẫu có nền quá phức tạp nhưng chưa được pha loãng hoặc xử lý sơ bộ.

1.3. Cách khắc phục

- Cần ly tâm mẫu sau khi chiết để loại bỏ cặn lớn. Lọc dịch chiết bằng giấy lọc hoặc màng lọc phù hợp trước khi đưa lên cột. Với các mẫu nhiều dầu, nhiều béo hoặc nhiều màu, nên có bước làm sạch sơ bộ theo đúng hướng dẫn của bộ kit. Không đưa trực tiếp dịch chiết còn đục, nhiều cặn hoặc có lớp dầu vào cột IAC.

- Việc chuẩn bị mẫu đúng cách sẽ giúp hạn chế tắc cột, bảo vệ kháng thể bên trong cột và giảm đáng kể sai số phân tích mycotoxin.

2. Lưu lượng qua cột không đúng

- Cột IAC hoạt động dựa trên nguyên lý liên kết đặc hiệu giữa kháng thể trong cột và độc tố nấm mốc trong mẫu. Quá trình này cần thời gian tiếp xúc phù hợp. Nếu cho mẫu chảy quá nhanh, độc tố có thể chưa kịp gắn hoàn toàn với kháng thể, dẫn đến hiệu suất thu hồi thấp.

- Ngược lại, nếu lưu lượng quá chậm do thao tác không ổn định hoặc cột bị tắc nhẹ, thời gian phân tích kéo dài và có thể ảnh hưởng đến độ lặp lại giữa các mẫu.

2.1. Dấu hiệu nhận biết

Kết quả phân tích thấp hơn giá trị thực tế. Hiệu suất thu hồi không đạt yêu cầu. Kết quả giữa các lần lặp lại dao động lớn. Mẫu chuẩn kiểm soát chất lượng không nằm trong khoảng chấp nhận.

2.2. Nguyên nhân thường gặp

Điều chỉnh bơm chân không quá mạnh. Đẩy mẫu bằng áp lực quá nhanh. Không kiểm soát tốc độ chảy khi nạp mẫu, rửa cột hoặc giải hấp. Nhân viên thao tác không đồng nhất giữa các mẫu.

2.3. Cách khắc phục

- Luôn tuân thủ lưu lượng được khuyến cáo trong hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất. Không để mẫu chảy qua cột quá nhanh. Khi dùng hệ thống manifold, cần kiểm soát áp lực chân không ổn định. Nên đào tạo nhân viên thao tác theo cùng một quy trình chuẩn để đảm bảo độ lặp lại.

- Kiểm soát lưu lượng tốt là yếu tố quan trọng giúp cột IAC phát huy tối đa khả năng làm sạch mẫu và tăng độ chính xác của phép phân tích mycotoxin.

3. Không kiểm soát pH của mẫu

- Kháng thể trong cột IAC là thành phần sinh học nhạy cảm với điều kiện môi trường, đặc biệt là pH. Nếu pH của mẫu quá acid hoặc quá kiềm, khả năng liên kết giữa kháng thể và độc tố nấm mốc có thể bị ảnh hưởng.

- Đây là một nguyên nhân thường bị bỏ qua nhưng có thể gây sai số phân tích mycotoxin đáng kể.

3.1. Dấu hiệu nhận biết

Hiệu suất thu hồi thấp bất thường. Kết quả phân tích không ổn định dù quy trình chiết mẫu không thay đổi. Mẫu nền phức tạp cho kết quả khác biệt lớn so với mẫu chuẩn. Đường chuẩn đạt nhưng mẫu thực tế cho kết quả không đáng tin cậy.

3.2. Nguyên nhân thường gặp

Không kiểm tra pH sau khi chiết mẫu. Dung môi chiết hoặc dung dịch pha loãng không đúng thành phần. Mẫu có bản chất acid hoặc kiềm mạnh. Sử dụng buffer sai nồng độ hoặc sai pH.

3.3. Cách khắc phục

- Cần kiểm tra và điều chỉnh pH của dịch chiết theo khuyến cáo trước khi nạp mẫu lên cột. Sử dụng đúng dung dịch đệm được hướng dẫn trong quy trình phân tích. Không tự ý thay đổi thành phần dung môi, tỷ lệ pha loãng hoặc loại buffer nếu chưa được thẩm định.

- Đối với các nền mẫu khó như gia vị, cà phê, cacao, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu lên men, việc kiểm soát pH càng cần được chú ý để tránh ảnh hưởng đến hiệu quả bắt giữ mycotoxin của cột IAC.

4. Bảo quản cột IAC sai nhiệt độ

- Cột IAC chứa kháng thể đặc hiệu, vì vậy điều kiện bảo quản có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu năng của cột. Nếu bảo quản sai nhiệt độ, để cột tiếp xúc với nhiệt cao, ánh sáng trực tiếp hoặc làm đông lạnh không đúng cách, kháng thể có thể bị suy giảm hoạt tính.

- Khi đó, cột không còn khả năng bắt giữ độc tố tốt như ban đầu, dẫn đến kết quả phân tích thấp hoặc không ổn định.

4.1. Dấu hiệu nhận biết

Cột còn hạn sử dụng nhưng hiệu suất thu hồi giảm. Kết quả kiểm soát chất lượng không đạt. Các mẫu phân tích cùng quy trình nhưng kết quả dao động bất thường. Cột có dấu hiệu khô, rò rỉ hoặc dung dịch bảo quản bất thường.

4.2. Nguyên nhân thường gặp

Không bảo quản cột theo nhiệt độ khuyến cáo. Để cột ngoài nhiệt độ phòng quá lâu. Cột bị đông lạnh trong quá trình vận chuyển hoặc lưu kho. Không đóng kín bao bì sau khi lấy cột. Sử dụng cột đã quá hạn hoặc gần hết hạn nhưng không kiểm tra hiệu năng.

4.3. Cách khắc phục

- Cột IAC cần được bảo quản đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tránh để cột ở nơi có nhiệt độ cao, ánh nắng trực tiếp hoặc gần thiết bị phát nhiệt. Không sử dụng cột nếu nghi ngờ đã bị bảo quản sai điều kiện. Phòng thí nghiệm nên ghi nhận nhiệt độ tủ bảo quản hằng ngày và kiểm soát điều kiện lưu kho theo quy trình ISO/GLP.

- Bảo quản đúng cách giúp duy trì độ ổn định của cột, đảm bảo độ tin cậy trong phân tích độc tố nấm mốc.

5. Rửa cột chưa đúng cách

- Sau khi mẫu đi qua cột, bước rửa có vai trò loại bỏ tạp chất còn bám lại trước khi giải hấp mycotoxin. Nếu rửa không đủ, nhiều chất nền có thể còn sót lại và gây nhiễu cho thiết bị phân tích. Nếu rửa quá mạnh hoặc dùng dung dịch không phù hợp, có thể làm ảnh hưởng đến liên kết kháng thể – độc tố.

* Cách khắc phục

- Sử dụng đúng dung dịch rửa, đúng thể tích và đúng lưu lượng theo hướng dẫn. Không tự ý thay đổi dung môi rửa. Đảm bảo cột không bị khô trong quá trình thao tác. Thực hiện đồng nhất giữa các mẫu để hạn chế sai số.

6. Giải hấp mycotoxin không hoàn toàn

Bước giải hấp là giai đoạn tách độc tố nấm mốc ra khỏi cột để đưa vào phân tích. Nếu dung môi giải hấp không đúng, thể tích không đủ hoặc thời gian tiếp xúc quá ngắn, mycotoxin có thể không được thu hồi hoàn toàn.

* Cách khắc phục

Dùng đúng dung môi giải hấp theo hướng dẫn. Đảm bảo dung môi đi qua toàn bộ lớp gel trong cột. Có thể để dung môi tiếp xúc với cột trong thời gian phù hợp trước khi thu dịch giải hấp nếu quy trình yêu cầu. Thu đủ thể tích dịch giải hấp để đảm bảo kết quả chính xác.

7. Không kiểm soát chất lượng trong từng mẻ phân tích

Ngay cả khi thao tác đúng, phòng thí nghiệm vẫn cần có mẫu trắng, mẫu chuẩn, mẫu thêm chuẩn hoặc vật liệu chuẩn để đánh giá độ tin cậy của kết quả. Nếu không có bước kiểm soát chất lượng, rất khó phát hiện lỗi khi dùng cột IAC trong quá trình phân tích.

* Cách khắc phục

Mỗi mẻ phân tích nên có mẫu QC phù hợp. Theo dõi hiệu suất thu hồi, độ lặp lại và giới hạn chấp nhận. Khi kết quả bất thường, cần kiểm tra lại quy trình chiết mẫu, lưu lượng, pH, điều kiện bảo quản cột và dung môi sử dụng.

Kết luận

- Cột IAC là giải pháp hiệu quả để làm sạch mẫu và tăng độ chính xác trong phân tích độc tố nấm mốc. Tuy nhiên, để đạt kết quả ổn định, người sử dụng cần kiểm soát tốt các yếu tố quan trọng như độ sạch của mẫu, lưu lượng qua cột, pH mẫu, điều kiện bảo quản, bước rửa và giải hấp.

- Việc nhận diện sớm các lỗi khi dùng cột IAC không chỉ giúp phòng thí nghiệm giảm sai số phân tích mycotoxin, mà còn tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao độ tin cậy của kết quả kiểm nghiệm.

- Nếu doanh nghiệp của bạn đang phân tích aflatoxin, ochratoxin A, fumonisin, zearalenone, DON hoặc các nhóm mycotoxin khác, việc lựa chọn cột IAC chất lượng cao và tuân thủ đúng quy trình thao tác là yếu tố quan trọng để đảm bảo kết quả chính xác, ổn định và phù hợp với yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm.

👉 Tham khảo bài viết Tổng quan về cột ái lực miễn dịch (IAC) trong phân tích Mycotoxin